Wat verstaan we onder maatschappelijke bewustwording
Maatschappelijke bewustwording palliatieve zorg bestaat uit drie onderling verbonden onderdelen: gericht op het brede publiek, zorgprofessionals en de communicatiestructuren die alles met elkaar verbinden.
👥 Bewustwording in de samenleving
Inwoners van de regio Midden-Nederland helpen om stil te staan bij hun waarden, wensen en grenzen in de laatste levensfase. We normaliseren het gesprek over palliatieve zorg.
🏥 Bewustwording binnen zorginstellingen
Waarom is dit relevant voor mij als zorgverlener, en wat vraagt dit van mijn handelen?
📢 Communicatie
Middelen en kanalen om informatie goed te laten landen, intern en extern. Voortgang zichtbaar maken en alles structureel inbedden.
Doelen actielijn maatschappelijke bewustwording
Het doel is om het gesprek over palliatieve zorg in de samenleving te normaliseren. Om dat te bereiken richten we ons op drie subdoelen.
1
Inwoners staan stil bij hun waarden en voeren het gesprek
We willen dat mensen op tijd nadenken over wat voor hen belangrijk is, en dit bespreken met hun directe omgeving — niet pas wanneer zij horen dat zij komen te overlijden, maar juist eerder.
2
Inwoners durven het gesprek met zorgverleners te initiëren
Inwoners moeten weten dat zij het onderwerp mogen aankaarten bij huisartsen, wijkverpleegkundigen of vrijwilligers. Tegelijkertijd vraagt dit om bewustwording bij zorgprofessionals.
3
Inwoners en zorgprofessionals weten wat palliatieve zorg is
Naast het gesprek over waarden moeten mensen ook weten wat palliatieve zorg precies is en welke ondersteuning er beschikbaar is. Voor zorgprofessionals ligt dit aan de basis van verdere deskundigheidsbevordering.
💬
Mensen gaan pas anders handelen wanneer zij nadenken, weten en doen.
De transformatieaanjager (TA) speelt een centrale rol in het versterken en duurzaam borgen van maatschappelijke bewustwording binnen de eigen organisatie. Niet door alles zelf uit te voeren, maar door aan te jagen, te verbinden en te organiseren.
🔍
Inventariseren in de eigen organisatie
In kaart brengen wat er al is binnen de eigen organisatie. Bestaand aanbod en activiteiten identificeren zodat dubbel werk wordt voorkomen.
✅
Eigenaarschap organiseren
De juiste mensen betrekken, structuur en borging regelen zodat bewustwording ook na het programma blijft bestaan.
📋
Implementeren en borgen
Materialen en activiteiten verankeren in het jaarplan en de interne structuren van de organisatie.
🤝
Samenwerken en verbinden
Afstemmen met andere transformatieaanjagers in het werkgebied en bijdragen aan een samenhangende regionale beweging.
📡
Signaleren en terugkoppelen
Voortgang, risico's en behoeften signaleren en knelpunten terugkoppelen aan het regionale programma.
🧭
Schakelpunt zijn
Het schakelpunt vormen tussen de regionale visie en de dagelijkse praktijk binnen de eigen organisatie.
⚡De transformatieaanjager is de aanjager van borging, de persoon die zorgt dat bewustwording blijft bestaan, ook na de looptijd van het transformatieplan.
🌾Wat kun jij organiseren als transformatieaanjager?
De Week van de Palliatieve Zorg (3-10 oktober 2026) is hét moment om maatschappelijke bewustwording concreet te maken binnen jouw organisatie. Hieronder zie je wat je kunt organiseren en welk materiaal je daarvoor kunt inzetten.
Een quiz speciaal voor zorgmedewerkers. Te gebruiken tijdens de Week van de Palliatieve Zorg in je eigen organisatie. Van de link kan zelf een QR-code gemaakt worden.
Thea woont alleen in Utrecht Leidsche Rijn, is 79 jaar en heeft COPD. Op een vrijdagavond krijgt ze
tijdens een kopje koffie met haar schoondochter een COPD-aanval. De schoondochter schrikt en belt 112 —
terwijl Thea al eens terloops met haar longarts had besproken dat ze niet meer ingestuurd wil worden.
De ambulance neemt haar toch mee. Ze knapt op in het ziekenhuis en gaat weer naar huis.
Dit moet en kan anders. Te vaak is er paniek in een situatie die voorkomen kan worden.
✓ Hoe het beter kan
Thea heeft een Weet u wat u wilt-bijeenkomst bijgewoond (uitnodiging via haar huisartspraktijk),
een wensenboekje ingevuld en dit besproken met haar huisarts (PZP — vastgelegd in het dossier).
Haar casemanager palliatieve zorg (VVT) heeft meerdere gesprekken met haar gevoerd over wat ze wel en
niet wil, en ook dat opgeschreven. Haar specialisten in het ziekenhuis vragen er geregeld naar en
leggen afspraken vast. Met haar kinderen en familie wil ze dit nog bespreken.
Wanneer er nu op een vrijdagavond iets gebeurt, weten de HAP en de ambulance wat er is afgesproken
— en zorgen zij voor comfort thuis in plaats van opname. Dat noteren zij in het dossier,
zodat alle specialisten het kunnen terugvinden.
Gebaseerd op de Taalwijzer Palliatieve Zorg van PZNL / Bureau Taalstrategie, toegepast op de communicatiecontext van TPZ Midden-Nederland. De voorbeelden en koppelingen aan de vier kernelementen zijn eigen redactionele keuzes.
1
Zeg wat het wel is, niet wat het niet is
Ontkennen is op breinniveau hetzelfde als erkennen. Spreek dus niet over wat palliatieve zorg niet is. Begin positief en vertel wat het wel biedt.
Voorbeeld
✗ "Palliatieve zorg is geen terminale zorg."
✓ "Palliatieve zorg kan al in een vroeg stadium starten, soms jaren voor iemand overlijdt."
2
Wees concreet en zoom in
Concrete voorbeelden zijn makkelijker te verwerken dan abstracte begrippen. Gebruik mensen, niet systemen. Een verhaal overtuigt meer dan een statistiek.
Voorbeeld
✗ "We willen transmuraal samenwerken aan proactieve zorgplanning."
✓ "Marian wist welke zorg ze wilde. Haar huisarts, wijkverpleegkundige en specialist wisten het ook. Dat is wat we voor iedereen willen."
3
Herhaal, frames slijten langzaam in
Een keer is niet genoeg. Hoe vaker mensen hetzelfde positieve frame horen, hoe meer het de nieuwe norm wordt. Laat je niet uit het veld slaan als het niet meteen werkt.
Woord / term
Let op
Beter / toelichting
Palliatief = terminaal
Roept het beeld op van de laatste dagen. Palliatieve zorg kan jaren duren.
"In het laatste levensjaar" of "de palliatieve fase"
Strijd-metaforen
Strijd, vechten, knokken, sterk zijn: bij een strijd horen verliezers.
Vermijden. Zeg: "leven met", "omgaan met", "de tijd goed benutten"
Mantelzorger
Mensen herkennen zich niet altijd in dit woord.
"Naaste(n)" voor publiek; "mantelzorger" in beleidscontext
Geestelijke verzorging / spiritueel
Niet voor iedereen duidelijk. Kan religieuze connotaties oproepen.
Leg altijd toe: "hulp bij levensvragen en zingeving"
Hospicezorg
Wordt gebruikt voor meerdere settings. Niet voor iedereen duidelijk.
Altijd toelichten: "zorg in een hospice, bijna-thuishuis of palliatieve unit"
Slapen (bij sedatie)
Palliatieve sedatie is niet hetzelfde als in slaap brengen en houden.
"Slaperig maken" + uitleg wat het doel is
Bron: Taalwijzer Palliatieve Zorg, PZNL / Bureau Taalstrategie
Frames zijn de onbewuste verhalen achter je woorden. Kies bewust welk frame je wil versterken.
VERMIJD: Dood- en leedfocus
"Palliatieve zorg is bedoeld om pijn te verlichten en angst weg te nemen."
Roept beeld op van lijden en dood als eindpunt.
GEBRUIK: Levensfocus
"Palliatieve zorg helpt mensen kwaliteit van leven te houden, door ruimte en gesprek over wat belangrijk is."
Eerst kwaliteit van leven, dan symptoombestrijding.
VERMIJD: Wegstoppen
"We hebben moeite met praten over de dood. Het zorgsysteem maakt geen ruimte."
Bevestigt het negatieve beeld.
GEBRUIK: Regie voor wie dat wil
"In Midden-Nederland werken we eraan dat jij regie kunt houden over je laatste levensjaar."
Sluit aan op de TPZ-ambitie.
Koppeling aan de vier kernelementen
Markering
"Tijdig herkennen", niet "laat ontdekken"
Proactieve zorgplanning
"Wat wil jij?", niet "protocollen invullen"
Casemanagement
"Iemand die het overzicht houdt", niet "coordinatiemechanisme"
Consultatie
"Expertise dichtbij", niet "doorverwijzen"
Bron: Taalwijzer PZNL / Bureau Taalstrategie. Koppelingen: eigen redactionele keuze TPZ Midden-Nederland.
Stel jezelf deze vijf vragen voordat je iets publiceert over de transformatie palliatieve zorg in Midden-Nederland.
Zeg ik wat het wel is?
Begin je met wat palliatieve zorg biedt, niet met wat het niet is of wat er mis gaat?
Staat er een concreet mens in mijn verhaal?
Gebruik je een voorbeeld van een persoon, of praat je alleen over systemen en processen?
Leg ik de focus op leven, niet op leed?
Noem je eerst kwaliteit van leven, en daarna pas pijn of symptoombestrijding?
Gebruik ik geen strijd-metaforen?
Staan er woorden in als: strijd, vechten, knokken, sterk zijn, niet opgeven? Schrap ze.
Past dit binnen de TPZ-ambitie?
Past de boodschap bij de doelen van de transformatie en werkt het toe naar het beoogd zorgsysteem en de werkafspraken?
Alles afgevinkt? Dan ben je klaar om te publiceren.
Onthoud: herhaling werkt. Elk consistent bericht versterkt het frame.
Gebaseerd op de drie vuistregels uit de Taalwijzer (PZNL) en aangevuld met TPZ-specifieke criteria.
Waarom taal ertoe doet
Taal vormt onbewust het beeld dat mensen hebben van palliatieve zorg. Elk woord dat jij kiest als transformatieaanjager versterkt of verzwakt het frame. Hoe vaker het goede frame klinkt in Midden-Nederland, hoe normaler het wordt om over het laatste levensjaar te praten.
📚De volledige Taalwijzer is beschikbaar via PZNL. Dit is een praktische toepassing voor de dagelijkse communicatiepraktijk binnen TPZ Midden-Nederland.