Transformatie Palliatieve Zorg Midden-Nederland

Toolkit Maatschappelijke Bewustwording

van een kwestie van geluk naar een staat van vertrouwen

Samen het gesprek over het laatste levensjaar normaal maken

Deze toolkit helpt transformatieaanjagers en communicatieadviseurs om maatschappelijke bewustwording in hun eigen organisatie op gang te brengen en te borgen. De materialen zijn ingedeeld langs de drie pijlers: inwoners, zorgverleners en communicatie. Wat we tijdens de transformatie zelf hebben ontwikkeld, herken je aan het label TPZ.

📅 Week van de Palliatieve Zorg Wat kun jij organiseren? Activiteit aanmelden, inspiratie en alle materialen die extra geschikt zijn voor de Week. Bekijk ›

Over deze toolkit

Maatschappelijke bewustwording palliatieve zorg bestaat uit drie onderling verbonden onderdelen: gericht op het brede publiek, op zorgprofessionals en op de communicatie die alles met elkaar verbindt.

👥 In de samenleving

Inwoners van Midden-Nederland helpen stil te staan bij hun waarden, wensen en grenzen in de laatste levensfase. We normaliseren het gesprek over palliatieve zorg.

🏥 Binnen zorginstellingen

Waarom is dit relevant voor mij als zorgverlener, en wat vraagt dit van mijn handelen?

📢 Communicatie

Middelen en kanalen om informatie goed te laten landen, intern en extern. Voortgang zichtbaar maken en alles structureel inbedden.

1Inwoners staan stil bij hun waarden en voeren het gesprek

Mensen denken op tijd na over wat voor hen belangrijk is en bespreken dit met hun omgeving — niet pas wanneer zij horen dat zij komen te overlijden, maar juist eerder.

2Inwoners durven het gesprek met zorgverleners te beginnen

Inwoners weten dat zij het onderwerp mogen aankaarten bij huisarts, wijkverpleegkundige of vrijwilliger. Dat vraagt ook bewustwording bij zorgprofessionals.

3Inwoners en zorgprofessionals weten wat palliatieve zorg is

Mensen weten wat palliatieve zorg is en welke ondersteuning er is. Voor zorgprofessionals is dit de basis van verdere deskundigheidsbevordering.

De transformatieaanjager (TA) versterkt en borgt maatschappelijke bewustwording binnen de eigen organisatie. Niet door alles zelf te doen, maar door aan te jagen, te verbinden en te organiseren.

🔍 Inventariseren

In kaart brengen wat er al is in de eigen organisatie, zodat dubbel werk wordt voorkomen.

✅ Eigenaarschap organiseren

De juiste mensen betrekken en structuur regelen, zodat bewustwording ook na het programma blijft.

📋 Implementeren en borgen

Materialen en activiteiten verankeren in het jaarplan en de interne structuren.

BBH-tool ↗

🤝 Samenwerken en verbinden

Afstemmen met andere transformatieaanjagers en bijdragen aan een samenhangende regionale beweging.

📡 Signaleren en terugkoppelen

Voortgang, risico's en behoeften signaleren en knelpunten terugkoppelen aan het regionale programma.

🧭 Schakelpunt zijn

Het schakelpunt tussen de regionale visie en de dagelijkse praktijk in de eigen organisatie.

🏠 Inwoners

Inwoners helpen stil te staan bij hun waarden, wensen en grenzen in de laatste levensfase, en het gesprek daarover te voeren met naasten en zorgverleners.

🏥 Zorgverleners

Waarom is dit relevant voor mij als zorgverlener, en wat vraagt het van mijn handelen? Materialen die aansluiten op de vier kernelementen: markering, proactieve zorgplanning, casemanagement en consultatie.

📢 Communicatie

Middelen om de boodschap van de transformatie goed te laten landen, intern en extern: één gezamenlijk verhaal, en één manier van erover praten.

Praktijkvoorbeeld — Kwestie van geluk

⚠ Wat ging er mis

Thea woont alleen in Utrecht Leidsche Rijn, is 79 jaar en heeft COPD. Op een vrijdagavond krijgt ze tijdens een kopje koffie met haar schoondochter een COPD-aanval. De schoondochter schrikt en belt 112 — terwijl Thea al eens terloops met haar longarts had besproken dat ze niet meer ingestuurd wil worden. De ambulance neemt haar toch mee. Ze knapt op in het ziekenhuis en gaat weer naar huis. Dit moet en kan anders. Te vaak is er paniek in een situatie die voorkomen kan worden.

✓ Hoe het beter kan

Thea heeft een Weet u wat u wilt-bijeenkomst bijgewoond (uitnodiging via haar huisartspraktijk), een wensenboekje ingevuld en dit besproken met haar huisarts (PZP — vastgelegd in het dossier). Haar casemanager palliatieve zorg heeft meerdere gesprekken met haar gevoerd over wat ze wel en niet wil, en dat opgeschreven. Haar specialisten in het ziekenhuis vragen er geregeld naar en leggen afspraken vast. Wanneer er nu op een vrijdagavond iets gebeurt, weten de HAP en de ambulance wat er is afgesproken — en zorgen zij voor comfort thuis in plaats van opname.

Gebaseerd op de Taalwijzer Palliatieve Zorg van PZNL / Bureau Taalstrategie, toegepast op de communicatie van TPZ Midden-Nederland. De voorbeelden en koppelingen aan de kernelementen zijn eigen redactionele keuzes.

1Zeg wat het wel is, niet wat het niet is

Ontkennen is op breinniveau hetzelfde als erkennen. Begin positief en vertel wat palliatieve zorg wel biedt.

✗ "Palliatieve zorg is geen terminale zorg."
✓ "Palliatieve zorg kan al in een vroeg stadium starten, soms jaren voor iemand overlijdt."

2Wees concreet en zoom in

Concrete voorbeelden zijn makkelijker te verwerken dan abstracte begrippen. Gebruik mensen, niet systemen. Een verhaal overtuigt meer dan een statistiek.

✗ "We willen transmuraal samenwerken aan proactieve zorgplanning."
✓ "Marian wist welke zorg ze wilde. Haar huisarts, wijkverpleegkundige en specialist wisten het ook. Dat is wat we voor iedereen willen."

3Herhaal, frames slijten langzaam in

Eén keer is niet genoeg. Hoe vaker mensen hetzelfde positieve frame horen, hoe meer het de nieuwe norm wordt.

Woord / termLet opBeter / toelichting
Palliatief = terminaalRoept het beeld op van de laatste dagen. Palliatieve zorg kan jaren duren."In het laatste levensjaar" of "de palliatieve fase"
Strijd-metaforenStrijd, vechten, knokken, sterk zijn: bij een strijd horen verliezers.Vermijden. Zeg: "leven met", "omgaan met", "de tijd goed benutten"
MantelzorgerMensen herkennen zich niet altijd in dit woord."Naaste(n)" voor publiek; "mantelzorger" in beleidscontext
Geestelijke verzorging / spiritueelNiet voor iedereen duidelijk. Kan religieuze connotaties oproepen.Leg altijd uit: "hulp bij levensvragen en zingeving"
HospicezorgWordt gebruikt voor meerdere settings.Toelichten: "zorg in een hospice, bijna-thuishuis of palliatieve unit"
Slapen (bij sedatie)Palliatieve sedatie is niet hetzelfde als in slaap brengen en houden."Slaperig maken" + uitleg wat het doel is

Bron: Taalwijzer Palliatieve Zorg, PZNL / Bureau Taalstrategie

Frames zijn de onbewuste verhalen achter je woorden. Kies bewust welk frame je versterkt.

VERMIJD: Dood- en leedfocus

"Palliatieve zorg is bedoeld om pijn te verlichten en angst weg te nemen."

GEBRUIK: Levensfocus

"Palliatieve zorg helpt mensen kwaliteit van leven te houden, door ruimte en gesprek over wat belangrijk is."

VERMIJD: Wegstoppen

"We hebben moeite met praten over de dood. Het zorgsysteem maakt geen ruimte."

GEBRUIK: Regie voor wie dat wil

"In Midden-Nederland werken we eraan dat jij regie kunt houden over je laatste levensjaar."

Markering"Tijdig herkennen", niet "laat ontdekken"
Proactieve zorgplanning"Wat wil jij?", niet "protocollen invullen"
Casemanagement"Iemand die het overzicht houdt", niet "coördinatiemechanisme"
Consultatie"Expertise dichtbij", niet "doorverwijzen"

Bron: Taalwijzer PZNL / Bureau Taalstrategie. Koppelingen: eigen redactionele keuze TPZ Midden-Nederland.

Stel jezelf deze vijf vragen voordat je iets publiceert over de transformatie.

Alles afgevinkt? Dan ben je klaar om te publiceren.
Onthoud: herhaling werkt. Elk consistent bericht versterkt het frame.

📅 Week van de Palliatieve Zorg

Elk jaar in oktober staat palliatieve zorg een week lang landelijk in de schijnwerpers. Wat kun jij organiseren in je eigen organisatie of wijk?

Colofon & contact

Over deze toolkit

De Toolkit Maatschappelijke Bewustwording is samengesteld door Anneloes Bork voor de transformatieaanjagers en communicatieadviseurs van Transformatie Palliatieve Zorg Midden-Nederland.

Heb je een aanvulling, een bijeenkomst om door te geven of een fout gevonden? Mail dan naar anneloes.bork@tpz-midden.nl.

Disclaimer

Materialen van andere partijen zijn eigendom van de genoemde bronnen (o.a. PZNL, Palliaweb, netwerken palliatieve zorg). Deze toolkit verwijst ernaar en is niet verantwoordelijk voor de inhoud van externe websites.

Wijzigingen