Samen het gesprek over het laatste levensjaar normaal maken
Deze toolkit helpt transformatieaanjagers en communicatieadviseurs om maatschappelijke bewustwording in hun eigen organisatie op gang te brengen en te borgen. De materialen zijn ingedeeld langs de drie pijlers: inwoners, zorgverleners en communicatie. Wat we tijdens de transformatie zelf hebben ontwikkeld, herken je aan het label TPZ.
Over deze toolkit
Maatschappelijke bewustwording palliatieve zorg bestaat uit drie onderling verbonden onderdelen: gericht op het brede publiek, op zorgprofessionals en op de communicatie die alles met elkaar verbindt.
👥 In de samenleving
Inwoners van Midden-Nederland helpen stil te staan bij hun waarden, wensen en grenzen in de laatste levensfase. We normaliseren het gesprek over palliatieve zorg.
🏥 Binnen zorginstellingen
Waarom is dit relevant voor mij als zorgverlener, en wat vraagt dit van mijn handelen?
📢 Communicatie
Middelen en kanalen om informatie goed te laten landen, intern en extern. Voortgang zichtbaar maken en alles structureel inbedden.
1Inwoners staan stil bij hun waarden en voeren het gesprek
Mensen denken op tijd na over wat voor hen belangrijk is en bespreken dit met hun omgeving — niet pas wanneer zij horen dat zij komen te overlijden, maar juist eerder.
2Inwoners durven het gesprek met zorgverleners te beginnen
Inwoners weten dat zij het onderwerp mogen aankaarten bij huisarts, wijkverpleegkundige of vrijwilliger. Dat vraagt ook bewustwording bij zorgprofessionals.
3Inwoners en zorgprofessionals weten wat palliatieve zorg is
Mensen weten wat palliatieve zorg is en welke ondersteuning er is. Voor zorgprofessionals is dit de basis van verdere deskundigheidsbevordering.
De transformatieaanjager (TA) versterkt en borgt maatschappelijke bewustwording binnen de eigen organisatie. Niet door alles zelf te doen, maar door aan te jagen, te verbinden en te organiseren.
🔍 Inventariseren
In kaart brengen wat er al is in de eigen organisatie, zodat dubbel werk wordt voorkomen.
✅ Eigenaarschap organiseren
De juiste mensen betrekken en structuur regelen, zodat bewustwording ook na het programma blijft.
📋 Implementeren en borgen
Materialen en activiteiten verankeren in het jaarplan en de interne structuren.
BBH-tool ↗🤝 Samenwerken en verbinden
Afstemmen met andere transformatieaanjagers en bijdragen aan een samenhangende regionale beweging.
📡 Signaleren en terugkoppelen
Voortgang, risico's en behoeften signaleren en knelpunten terugkoppelen aan het regionale programma.
🧭 Schakelpunt zijn
Het schakelpunt tussen de regionale visie en de dagelijkse praktijk in de eigen organisatie.
🏠 Inwoners
Inwoners helpen stil te staan bij hun waarden, wensen en grenzen in de laatste levensfase, en het gesprek daarover te voeren met naasten en zorgverleners.
🏥 Zorgverleners
Waarom is dit relevant voor mij als zorgverlener, en wat vraagt het van mijn handelen? Materialen die aansluiten op de vier kernelementen: markering, proactieve zorgplanning, casemanagement en consultatie.
📢 Communicatie
Middelen om de boodschap van de transformatie goed te laten landen, intern en extern: één gezamenlijk verhaal, en één manier van erover praten.
⚠ Wat ging er mis
Thea woont alleen in Utrecht Leidsche Rijn, is 79 jaar en heeft COPD. Op een vrijdagavond krijgt ze tijdens een kopje koffie met haar schoondochter een COPD-aanval. De schoondochter schrikt en belt 112 — terwijl Thea al eens terloops met haar longarts had besproken dat ze niet meer ingestuurd wil worden. De ambulance neemt haar toch mee. Ze knapt op in het ziekenhuis en gaat weer naar huis. Dit moet en kan anders. Te vaak is er paniek in een situatie die voorkomen kan worden.✓ Hoe het beter kan
Thea heeft een Weet u wat u wilt-bijeenkomst bijgewoond (uitnodiging via haar huisartspraktijk), een wensenboekje ingevuld en dit besproken met haar huisarts (PZP — vastgelegd in het dossier). Haar casemanager palliatieve zorg heeft meerdere gesprekken met haar gevoerd over wat ze wel en niet wil, en dat opgeschreven. Haar specialisten in het ziekenhuis vragen er geregeld naar en leggen afspraken vast. Wanneer er nu op een vrijdagavond iets gebeurt, weten de HAP en de ambulance wat er is afgesproken — en zorgen zij voor comfort thuis in plaats van opname.Gebaseerd op de Taalwijzer Palliatieve Zorg van PZNL / Bureau Taalstrategie, toegepast op de communicatie van TPZ Midden-Nederland. De voorbeelden en koppelingen aan de kernelementen zijn eigen redactionele keuzes.
1Zeg wat het wel is, niet wat het niet is
Ontkennen is op breinniveau hetzelfde als erkennen. Begin positief en vertel wat palliatieve zorg wel biedt.
2Wees concreet en zoom in
Concrete voorbeelden zijn makkelijker te verwerken dan abstracte begrippen. Gebruik mensen, niet systemen. Een verhaal overtuigt meer dan een statistiek.
3Herhaal, frames slijten langzaam in
Eén keer is niet genoeg. Hoe vaker mensen hetzelfde positieve frame horen, hoe meer het de nieuwe norm wordt.
| Woord / term | Let op | Beter / toelichting |
|---|---|---|
| Palliatief = terminaal | Roept het beeld op van de laatste dagen. Palliatieve zorg kan jaren duren. | "In het laatste levensjaar" of "de palliatieve fase" |
| Strijd-metaforen | Strijd, vechten, knokken, sterk zijn: bij een strijd horen verliezers. | Vermijden. Zeg: "leven met", "omgaan met", "de tijd goed benutten" |
| Mantelzorger | Mensen herkennen zich niet altijd in dit woord. | "Naaste(n)" voor publiek; "mantelzorger" in beleidscontext |
| Geestelijke verzorging / spiritueel | Niet voor iedereen duidelijk. Kan religieuze connotaties oproepen. | Leg altijd uit: "hulp bij levensvragen en zingeving" |
| Hospicezorg | Wordt gebruikt voor meerdere settings. | Toelichten: "zorg in een hospice, bijna-thuishuis of palliatieve unit" |
| Slapen (bij sedatie) | Palliatieve sedatie is niet hetzelfde als in slaap brengen en houden. | "Slaperig maken" + uitleg wat het doel is |
Bron: Taalwijzer Palliatieve Zorg, PZNL / Bureau Taalstrategie
Frames zijn de onbewuste verhalen achter je woorden. Kies bewust welk frame je versterkt.
"Palliatieve zorg is bedoeld om pijn te verlichten en angst weg te nemen."
"Palliatieve zorg helpt mensen kwaliteit van leven te houden, door ruimte en gesprek over wat belangrijk is."
"We hebben moeite met praten over de dood. Het zorgsysteem maakt geen ruimte."
"In Midden-Nederland werken we eraan dat jij regie kunt houden over je laatste levensjaar."
Bron: Taalwijzer PZNL / Bureau Taalstrategie. Koppelingen: eigen redactionele keuze TPZ Midden-Nederland.
Stel jezelf deze vijf vragen voordat je iets publiceert over de transformatie.
Onthoud: herhaling werkt. Elk consistent bericht versterkt het frame.
📅 Week van de Palliatieve Zorg
Elk jaar in oktober staat palliatieve zorg een week lang landelijk in de schijnwerpers. Wat kun jij organiseren in je eigen organisatie of wijk?
Colofon & contact
Over deze toolkit
De Toolkit Maatschappelijke Bewustwording is samengesteld door Anneloes Bork voor de transformatieaanjagers en communicatieadviseurs van Transformatie Palliatieve Zorg Midden-Nederland.
Heb je een aanvulling, een bijeenkomst om door te geven of een fout gevonden? Mail dan naar anneloes.bork@tpz-midden.nl.
Disclaimer
Materialen van andere partijen zijn eigendom van de genoemde bronnen (o.a. PZNL, Palliaweb, netwerken palliatieve zorg). Deze toolkit verwijst ernaar en is niet verantwoordelijk voor de inhoud van externe websites.